• ‘Door de extreme droogte weten we hoe kwetsbaar we zijn’31.10.2018

    Het woord klimaat viel regelmatig tijdens de laatste troonrede. En in de rijksbegroting kwamen de stijgende zeespiegel en de bestrijding van de droogte ter sprake. Tot vreugde van Stefan Kuks, voorzitter van de stuurgroep Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Maar al eerder was er op Prinsjesdag aan dacht voor het klimaat. Heeft dat effect gehad?

    Tijdens Prinsjesdag van 2017 maakte de overheid de nieuwe ambities bekend van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie en een van de dringende aanbevelingen betrof de klimaat- stresstesten waarmee gemeenten in hun gebied de kwetsbare plekken voor overstroming, wateroverlast, droogte en hitte kunnen bepalen. Een mooi voornemen, maar hoe staat het er een jaar later mee?

    ‘Heel Nederland weet inmiddels wat een klimaatstresstest is’, zegt Stefan Kuks, watergraaf van Waterschap Vechtstromen, hoogleraar waterbeleid en voorzitter van de stuurgroep Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. ‘Als ik kijk naar de gemeenten zie ik dat circa driekwart van de gemeenten in Nederland bezig is met de stresstest. Een kwart heeft de test inmiddels gedaan en is bezig met de volgens stap, de risicodialoog. Deltacommissaris Wim Kuijken (regeringscommissaris voor het Deltaprogramma - red.) monitort of er voldoende voortgang in het proces zit en koppelt dat terug naar de werkregio: gaat het proces snel genoeg? Waar loopt de gemeente tegenaan? Heeft u hulp nodig?’
    Uiterlijk in 2019 zijn de resultaten van de stresstest beschikbaar. Vervolgens starten de gemeenten, waterschappen, provincies en Rijkswaterstaat per regio een dialoog met alle relevante gebiedspartners zoals woningcorporaties, netwerkbeheerders, agrariërs en natuurbeheerders.

    Integrale aanpak
    Kuks merkt dat er bij veel gemeenten aandacht bestaat voor het klimaat en dat de te nemen maatregelen wel op het netvlies staan van de afdelingen groen en water. Bij ruimtelijke ordening is dat volgens hem veel minder. Hij pleit dan ook voor een integrale aanpak door bijvoorbeeld een wethouder die zowel klimaat als ruimte in zijn portefeuille heeft.       

    Extreme droogte
    Het is volgens Kuks de rol van de overheid om niet alleen zelf maatregelen te nemen voor klimaatadaptatie, maar ook om de samenleving in beweging te krijgen. Dat kan in zijn ogen zowel via stimuleren en faciliteren als via reguleren en borgen (zoals door juridische sturing in bouwvoorschriften). ‘De gemeente dient het onderwerp te agenderen en te zorgen voor bewustwording en daarna om de verantwoordelijkheden te benoemen: wat is de zorgplicht van de gemeente, wat is de verantwoordelijkheid van de mensen zelf?

    Waterschappen
    De rol van de waterschappen is om gemeenten daarbij te ondersteunen, vervolgt Kuks. ‘Waterschappen kunnen helpen met kennis en met mee- investeren in projecten waarvan wij er al vele hebben lopen. Zo hebben wij in ons gebied veel beken. Wat we doen is feitelijk allerlei Ruimte voor de Rivier-projecten in het klein. We zitten in een tijd waarin door de verschillende partijen goed wordt samengewerkt. Dat was in het verleden wel anders: het ruimtelijke domein en het waterdomein zochten elkaar niet vanzelfsprekend op. Dat is nu gelukkig anders. We maken gebruik van de kracht van het Deltaprogramma.’

    Crisis is niet voorbij
    De afgelopen zomer kenmerkte zich door fraai zonnig weer, maar ook extreme droogte. ‘Dat heeft wel gewerkt voor de bewustwording, de awareness, hoe kwetsbaar we zijn. En die crisis is nog niet voorbij nu het weer verandert: in mijn waterschap bestaat sinds de zomer een tekort van 300 millimeter neerslag. Er zijn tweehonderd dagen regen voor nodig om dat op te heffen en je begrijpt dat dat niet zomaar gaat gebeuren. Dus de gevolgen duren nog wel even. Een paar van deze zomers is desastreus.’ De opdracht waar Nederland voor staat is volgens Kuks: veel meer mogelijkheden benutten om water te bufferen, de sponswerking van de bodem herstellen en accepteren dat we met minder water moeten doen. ‘Je ziet dat er een paradigmaverschuiving is met betrekking tot het water: van keren naar accommoderen, van water afvoeren naar water vasthouden.’

    Versnelde aanpak
    De maatregelen die genomen worden voor klimaatadaptatie kosten uiteraard geld. De aanpassingen komen nu grotendeels voor rekening voor de gemeente die middels het verbrede rioolrecht gelden kan bestemmen voor aanpassingen en niet alleen puur voor de riolering. Daarnaast zijn er de waterschapsbelastingen. Maar ook de provincie en het Rijk hebben een taak, zegt Kuks. ‘Ik hoop dat er voor het eind van het jaar een akkoord gesloten kan worden met het Rijk om via cofinanciering tot een versnelde aanpak van de opgave te komen.’

    Operatie Steenbreek
    De rol van de burger mag echter niet uitgevlakt worden, vindt Kuks ook. ‘Het antwoord op de vraag hoe we de veranderende weersomstandigheden het hoofd kunnen bieden, begint al met maatregelen nemen in je eigen huis en tuin, zoals een woning bouwen of kopen die hoger ligt. Of zorgen dat de tegels aflopen van het huis af en de regenwaterputjes open houden. Als er een raam in de kelder zit zandzakken klaarleggen om bij wateroverlast het water daar tegen te houden en het vergroenen van platte daken om het water vast te houden.’ Kuks is dan ook lovend over Operatie Steenbreek, die de burger enthousiasmeert om de tuin te vergroenen. ‘Dat is heel goed. Doen, zou ik zeggen. Alleen, doe het niet alleen, maar bijvoorbeeld met de buren of maak er een buurtproject van. Nodig de gemeente uit om mee te denken. We moeten wat grootschaliger denken en zorgen voor een gezamenlijke aanpak.’

    Die aanpak zal de komende jaren volop spelen en Kuks is positief gestemd over de veranderingen die op stapel staan. ‘Ik ben van nature positief en optimistisch. Ik meen dat we heel veel vertrouwen kunnen hebben in de jonge generatie die al heel bewust met verduurzaming en klimaataanpassing bezig is. Zoals met het voedselaanbod: biologisch, meer fruit en groente, minder vlees. Er is minder materialisme bij jongeren. Je hoeft niet alles te kopen. Jongeren zijn veel meer vertrouwd met de leeneconomie.’

    Tekst:
    Hans Bouwman

    « ga terug